आश्रयविहीनका लागि खुल्यो ‘विष्णु सेवा सदन’ : भवन पालिकाले बनायो, जिम्मेवारी मानव सेवा आश्रमलाई

 सिरहा । सडक, सार्वजनिक स्थल वा असुरक्षित अवस्थामा जीवन बिताउन बाध्य मानिसका लागि सिरहाको विष्णुपुर गाउँपालिकाले आशाको नयाँ ढोका खोलेको छ। स्थानीय सरकारको पहलमा निर्माण गरिएको ‘विष्णु सेवा सदन’ बिहीबार औपचारिक रूपमा उद्घाटन गर्दै मानव सेवा आश्रमलाई हस्तान्तरण गरिएको छ। विष्णुपुर गाउँपालिकाको आयोजनामा सम्पन्न हस्तान्तरण कार्यक्रममा सिरहा क्षेत्र नं. ४ का प्रतिनिधिसभा सदस्य तथा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका मधेश प्रदेश सभापति तपेश्वर यादव प्रमुख अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए। गाउँपालिका अध्यक्ष सत्यनारायण यादवको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा सिरहा क्षेत्र नं. ४ का अर्का प्रतिनिधिसभा सदस्य शम्भु प्रसाद यादव, सिरहाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुरेन्द्र पौडेल, जिल्लाका विभिन्न स्थानीय तहका प्रमुख तथा उपप्रमुख, स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय तथा विभिन्न सरोकारवाला संस्थाका प्रतिनिधिहरूको उल्लेखनीय सहभागिता थियो।

भवन मात्र होइन, आश्रयको एउटा घर ‘विष्णु सेवा सदन’

एउटा भौतिक संरचना मात्र होइन, सडकमा आश्रित, असहाय तथा सहाराविहीन मानिसलाई सम्मानपूर्वक बाँच्ने वातावरण दिने उद्देश्यले अघि सारिएको सामाजिक पहलका रूपमा हेरिएको छ। सम्झौता–पत्रअनुसार विष्णुपुर गाउँपालिकाले उपलब्ध गराएको भवनलाई मानव सेवा आश्रमले मानव उद्धार, आश्रय, उपचार, पालनपोषण तथा आवश्यक व्यवस्थापनका लागि प्रयोग गर्नेछ। भवन अन्य प्रयोजनमा प्रयोग नगर्ने र यसको मूल उद्देश्य मानव सेवामै केन्द्रित रहने व्यवस्था सम्झौतामा गरिएको छ। यसले स्थानीय सरकारको भूमिका केवल सडक, नाला, भवन र भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा मात्र सीमित हुँदैन भन्ने सन्देश पनि दिएको छ। समाजका सबैभन्दा कमजोर र आवाजविहीन मानिसको जीवनसँग जोडिएका विषयमा स्थानीय सरकारले प्रत्यक्ष जिम्मेवारी लिन सक्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा यो पहललाई लिन सकिन्छ। पालिकाको पूर्वाधार, आश्रमको व्यवस्थापन सम्झौतामा विष्णुपुर गाउँपालिका पहिलो पक्ष र मानव सेवा आश्रम दोस्रो पक्षका रूपमा उल्लेख छन्। पालिकाले भवन उपलब्ध गराउने तथा आवश्यक सहजीकरण गर्ने जिम्मेवारी लिएको छ भने मानव सेवा आश्रमले भवनबाट सेवा सञ्चालन, आश्रित मानिसको उद्धार, उपचार, आवास, खानपान तथा आवश्यक व्यवस्थापन गर्ने दायित्व लिएको छ। सम्झौता कार्यान्वयनका क्रममा देखिने समस्या तथा आवश्यकताबारे दुवै पक्षबीच समन्वय गर्ने, सेवाको गुणस्तर तथा प्रभावकारिताबारे समीक्षा गर्ने र आवश्यकताअनुसार सहकार्य अघि बढाउने व्यवस्था पनि सम्झौता–पत्रमा समेटिएको छ। सम्झौताको अवधि पाँच वर्ष रहने र आवश्यकता तथा आपसी सहमतिका आधारमा त्यसलाई नवीकरण गर्न सकिने प्रावधानसमेत उल्लेख गरिएको छ।

‘सडकमा होइन, सम्मानसाथ बाँच्ने ठाउँ’

नेपालका विभिन्न स्थानमा सडक तथा सार्वजनिक स्थलमा आश्रित मानिसको उद्धार र पुनःस्थापनाका क्षेत्रमा काम गर्दै आएको मानव सेवा आश्रमसँगको सहकार्यले विष्णुपुरमा सुरु भएको यो अभियानलाई संस्थागत रूप दिने अपेक्षा गरिएको छ। सडकमा भेटिने असहाय मानिसलाई केवल हटाउने होइन, उनीहरूको अवस्था बुझ्ने, उद्धार गर्ने, उपचार तथा संरक्षण गर्ने र सम्भव भएसम्म परिवार तथा समाजमा पुनःस्थापित गर्ने सोच नै मानव सेवा अवधारणाको मूल पक्ष हो। त्यसैले विष्णु सेवा सदनको सफलताको वास्तविक मापन भवन कति राम्रो बन्यो भन्नेमा होइन, कति असहाय मानिसले यहाँबाट सुरक्षित आश्रय, खाना, उपचार, माया र पुनःजीवनको अवसर पाए भन्नेमा हुनेछ।

स्थानीय सरकारका लागि पनि परीक्षा

विष्णुपुर गाउँपालिकाले भवन निर्माण गरेर मानव सेवा आश्रमलाई हस्तान्तरण गरेसँगै एउटा महत्वपूर्ण जिम्मेवारी पूरा गरेको छ। तर हस्तान्तरणसँगै अर्को चुनौती पनि सुरु भएको छ—यसलाई दीर्घकालीन र प्रभावकारी सेवाको केन्द्र बनाउने। सम्झौता–पत्रमा पालिका र मानव सेवा आश्रमबीच सहकार्य तथा समन्वयको भावना स्पष्ट देखिन्छ। त्यसैले अब भवनको नियमित संरक्षण, आवश्यक सहयोग, स्थानीय समुदायको सहभागिता, स्वास्थ्य तथा सुरक्षा निकायसँगको समन्वय र आश्रममा रहेका व्यक्तिको सम्मानजनक जीवन सुनिश्चित गर्नु उत्तिकै महत्वपूर्ण हुनेछ। स्थानीय तहले विकास बजेटबाट भौतिक पूर्वाधार बनाउने अभ्याससँगै सामाजिक उत्तरदायित्वका क्षेत्रमा पनि यस्ता दीर्घकालीन कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकेमा यसको प्रभाव अझ व्यापक हुन सक्छ।

एउटा भवनबाट फैलिने मानवीय सन्देश

विष्णु सेवा सदनको उद्घाटनसँगै विष्णुपुरमा एउटा भवन हस्तान्तरण भएको मात्र छैन, ‘मानिस मानिसकै लागि’ भन्ने मानवीय भावनालाई संस्थागत गर्ने प्रयास सुरु भएको छ। समाजमा कोही परिवार, सम्पत्ति वा सहाराबाट वञ्चित हुँदैमा उसको जीवनको मूल्य घट्दैन। सडकमा भेटिएको व्यक्ति पनि सम्मान, सुरक्षा, उपचार र मायाको अधिकार राख्छ। त्यही मान्यतालाई व्यवहारमा उतार्ने जिम्मेवारी अब मानव सेवा आश्रमसँगै स्थानीय सरकार, प्रशासन, स्वास्थ्य संस्था, नागरिक समाज र स्थानीय समुदायको पनि हो। विष्णु सेवा सदन त्यस अर्थमा एउटा भवनभन्दा धेरै हो—यो सडकबाट आश्रयतर्फ, उपेक्षाबाट सम्मानतर्फ र असहायताबाट पुनःजीवनतर्फको यात्राको सम्भावित सुरुवात हो। अब यसको वास्तविक सफलता उद्घाटन समारोहको भीडमा होइन, भोलिका दिनमा यहाँ पुग्ने ती अनुहारमा देखिनेछ, जसले लामो समयपछि आफूलाई फेरि ‘मानिस’ भएको अनुभूति गर्न सकून्।